اهل شهری به قدمت تاریخ

بادهای منطقه اشکنان

در منطقه اشکنان فارس، سه جریان هوای شمال غربی، غربی و بادهای اتفاقی غالب است. جریان های شمال غربی از طرف شمال غرب به سمت شهرستان لامرد می وزند که در تابستان ها بسیار گرم و خشک است. در زبان محلی به این بادها تش باد می گویند و در زمستان ها باعث سردی هوا و ریزش های جوی می گردند. بادهای غربی از سمت دریای سرخ می آیند و به علت عبور از خلیج فارس دارای رطوبت زیادی می شوند و بخشی از بارش های زمستانه را ایجاد می کنند. بادهای اتفاقی معمولا در تابستان ها و از سمت شرق می وزند که به علت عبور از اقیانوس هند و دریای عمان دارای رطوبت هستند و موجب بارش های تابستانی می شوند ولی این بارش ها کوتاه و بسیار نامنظم هستند. این توده هوای دریایی تابستانه علاوه بر ایجاد بارش سبب پیدایش گرد و خاک فراوان در منطقه و وزش بادهای محلی خشن می گردد که به زبان محلی آنرا دولخ می نامند. سرعت سریع ترین بادها در طول چند سال گذشته 2/280 متر بر ثانیه ثبت شده است2.

پوشش گیاهی منطقه اشکنان

بر اساس اقلیم نمای کوپن، و در نظر گرفتن کمبود نزولات جوی و بالا بودن درجه حرارت، اقلیم منطقه اشکنان، گرم و خشک می باشد. ویژگی های اقلیم یاد شده به همراه خاک نسبتا شور منطقه موجب پیدایش و انتشار تیپ گیاهی کنار(سدر)، شوره، آتریپلکس در قسمت اعظم منطقه و حتی شهرستان لامرد شده است. قابلیت برداشت از این گونه های گیاهی، 8/45 کیلوگرم در هر هکتار می باشد. این میزان در شرایط مناسب به 100 کیلوگرم در هر هکتار نیز افزایش می یابد. علی رغم فراوانی این نوع پوشش گیاهی در شهرستان که پوشش غالب مرتعی منطقه را پوشش می دهد، از وضعیت خوبی برخوردار نبوده و به علت چرای بی رویه و مفرط و همچنین شخم اراضی به منظور تبدیل به اراضی زراعی و غیره به تدریج مقادیر تولید علوفه و مساحت تحت پوشش آن کاسته و از چرخه تولید علوفه خارج شده اند. عمده فعالیت های کشاورزی در قسمت هایی از دشت های دامنه ای که در اطراف منطقه واقع شده اند متمرکز گردیده است. به طور کلی فلات ها و دشت های منطقه اشکنان، حدودا 150 تا 750 متر از سطح دریا ارتفاع دارند که در داخل این دشت ها اراضی مسطح با شوری زیاد خیلی زیاد دیده می شود. به علت شوری خاک و کیفیت نامناسب آب آبیاری سطح اراضی زیر کشت در منطقه از وسعت چندانی برخوردار نمی باشد و تقریبا مساحتی در حدود 138000 هکتار از کل منطقه لارستان و لامرد برای کشاورزی مناسب است(آذرشب، 1369، ص12). بر اساس نقشه بیوکلیماتیک ایران به روش آمبروژه که از کتاب بررسی اقالیم حیاتی ایران نوشته حبیب الله ثابتی اقتباس شده است منطقه اشکنان که جز جنوب لامرد محسوب می شود جزو اقلیم گرم حیاتی به شمار آمده است(آذرشب، 1369، ص13).

چگونگی برآمدن خوانین در اشکنان

خاندان حکومتگر این ناحیه به خوانین اشکنان مشهور بودند که خود را منتسب به اشکانیان می دانستند. رئیس علی خان اشکنانی و فرزندش باقرخان اشکنانی، در دوره ی مشروطیت، حاکم این منطقه بودند. هر دوی آن ها گرایش استبدادی داشتند و در جریان انقلاب مشروطیت، در صف مستبدین قرار گرفته بودند1.

مورخ لاری درباره ی باقرخان اشکنانی می نویسد:

((باقرخان اشکنانی، به واسطه ی ظلم و ستم و تجاوزی که به مردم اشکنان می کرده است، ضرب المثل شده است و بالاخره مردم آن ناحیه از ظلم و ستم او به تنگ آمده، او را به قتل رسانیدند.))2

نسخه خطی منحصری که با عنوان سوالات جناب آقای زائر محمد اشکنانی و جوابات فخر مجتهدین آقا سید عبدالحسین شوشتری در دست است در سال 1314 هجری نوشته شده است3 که در این رساله از حکام محلی اشکنان، به نام اهل ظلمه و دیوانیان یاد شده است. در بخشی از آن محمد بن علی اشکنانی از آیت الله لاری پرسیده است:

(( در مجلس اهل ظلمه و حکام و دیوانیان رفتن، قهوه و چاهی(چای) و طعام ایشان خوردن و ماهوت و عبا و قبای ایشان پوشیدن چه صورت دارد؟))

آیت الله لاری در پاسخ نوشته است:

((حق تعالی فرموده و لاترکنوا الی الذین ظلموا...، یعنی میل نکنید به سوی ظالم که به آتش ظلمش سوخته شوید و ننشینید با ظالمین، مگر برای نصیحت و نهی از منکر و رفع ظلم...))4

این نسخه منحصر به فرد که با عنوان هذه الرساله الشریفه من سوالات جناب آقایی زائر محمد و جوابات فخرالمجتهدین آقا سید عبدالحسین شوشتری فی شهر ربیع الاول1314 موجود و در دسترس است  بیانگر گوشه ای از خوف و هراسی بوده است که از خوانین اشکنان در دل مردم و حتی بزرگان آن منطقه رسوخ کرده بوده است.

1 –آیت الله سید عبدالحسن لاری و انقلاب مشروطه خواهی، صفحه 66

2 –همان و نسخه خطی تاریخ لارستان

3 –اصل نسخه متعلقبه حضرت آیت الله سید عبدالعلی آیت الهی امام جمعه ی لارستان و نوه ی آیت الله لاری است و نخستین بار توسط دکتر محمدباقر وثوقی معرفی شده است.

4- آیت الله سید عبدالحسن لاری و انقلاب مشروطه خواهی، صفحه 66 و 67

امان الله خان کریمی در اشکنان

امان الله کریمی فرزند امان الله  فرزند میر محمد باریکویی، متولد قریه باریکوی لامرد(کریم آباد کنونی) است. وی در سن 12 سالگی در دستگاه آل نصور، نقش داشته و به دستور شیخ مذکور نصوری، مسئولیت گمرک شیو به او واگذار گردید. بعد ها به سمت بخشداری گاوبندی، لامرد، سیمکان، جویم و اوز رسید و سال ها کارمند وقت فرمانداری لارستان و استانداری فارس بود. وی دو بار موفق به دیدار با محمد رضا شاه پهلوی، شاه وقت ایران می شود و بخشی از رنج ها و مشکلات مناطق جنوب را به وی یاد آور می گردد. به دلیل مخالفت با زورگویی ژاندارمری وقت، که به بهانه خلع سلاح و مبارزه با قاچاق با مردم بدرفتاری می کردند، دو بار راهی زندان می شود که بار اول در شیراز، و بار دوم در تهران زندانی می گردد. اما امرای عالی رتبه ارتش از وی حمایت و موجبات آزادی او را فراهم می نمایند. به گفته اکثر مردم منطقه، همدوش با ارتش در برقراری امنیت منطقه جنوب، نقش بسزایی داشته است.

یکی از کارهای مهم وی، با توجه به جمعیت اندک لامرد، در بین آبادی های پرجمعیتی چون گله دار، فال، مهر، وراوی، اشکنان و اهل...تبدیل روستای لامرد به بخش بوده است. خود وی نیز به عنوان اولین بخشدار لامرد مشغول به کار شده بود.